تخمدان پلی کیستیک + بهترین زمان سونوگرافی

شایع ترین اختلالات تخمک گذاری در زنان، تخمدان پلی کیستیک یا pcos می باشد. یکی از علت های ناباروری در زنان که حدود سی تا چهل درصد نقش دارد بیماری pcos است. بیماری تخمدان پلی کیستیک به معنای داشتن کیست رحمی نیست بلکه ظاهر تخمدان از لحاظ فولیکول ها متفاوت است. در این مقاله قصد داریم به مطالبی نظیر ذیل بپردازیم.

تخمدان پلی کیستیک

سازمان بهداشت جهانی تنبلی تخمدان یا مشکلات تخمک گذاری در زنان را به سه گروه تقسیم می کند. گروه نادر زنانی هستند که در سنین جوانی یائسه می شوند و گروه دیگر زنانی هستند که به علت اختلالات درهورمون های هیپوفیز وهیپوتالاموس مغز سیکل های ماهانه آن ها قطع می شود و گروه سوم مشکلات تخمک گذاری، خود بیماری تخمدان پلی کیسیتیک است که جز شایع ترین این مشکلات محسوب می شود.

آیا تخمدان پلی کیستیک خطرناک است ؟

در اغلب موارد این سندروم خطرناک نیست ، اما اگر درمان یا کنترل نشود ، می ‌تواند به مرور زمان باعث بروز مشکلات جدی در سلامت عمومی زنان شود. در صورت عدم درمان ، عوارض احتمالی شامل موارد زیر است :

• ناباروری یا تأخیر در بارداری به دلیل عدم تخمک ‌گذاری منظم
• افزایش خطر دیابت نوع ۲ و مقاومت به انسولین
• افزایش احتمال چاقی ، کلسترول بالا و فشار خون بالا
• افزایش ریسک سرطان آندومتر (رحم) در صورت بی ‌نظمی مزمن قاعدگی
• اختلالات روانی مانند اضطراب ، افسردگی و کاهش اعتماد به نفس

بنابراین ، اگرچه تخمدان پلی ‌کیستیک مستقیماً خطرناک نیست ، اما کنترل و درمان به‌ موقع آن برای پیشگیری از عوارض طولانی ‌مدت بسیار مهم است.

علت تخمدان پلی کیستیک

عامل اولیه این بیماری ژنتیک است. ممکن است از خانواده مادر و یا پدر به ارث برسد و بعضی از فاکتورهای محیطی ممکن است باعث تشدید این بیماری شود.

در افرادی که بیماری تخمدان پلی کیستیک مبتلا هستند مانند دیگر افراد تخمک گذاری ندارند. به طور مثال در افراد طبیعی هر ماه یک تخمک بالغ و آزاد می شود ولی در افرادی که به بیماری تخمدان پلی کیستیک مبتلا هستند این چنین نیست و حتی تعداد هورمون های مردانه به نام آندروژن در آن ها زیاد است و همین امر سبب نامرتب بودن سیکل های ماهانه می شود. هورمون های آندروژن سبب می شود تا یک تخمک به حد بلوغ نرسد و درمقاطع و سایز های مختلف تخمک و فولیکول های آن ها متوقف می شود.

از علل دیگر این بیماری اضافه وزن است و به دلیل داشتن هورمون های مردانه چاقی این افراد به صورت چاقی شکمی است و این چاقی شکمی باعث بیماری قلبی و عروقی ، افزایش فشار خون می شود و در این افراد خطر دیابت نوع دوم بیشتر است.

افرادی که به بیماری تخمدان پلی کیسیتک مبتلا هستند باید هر ساله از دوره نوجوانی مورد چکاپ قرار بگیرند نه تنها به دلیل ناباروری بلکه به دلیل بیماری های دیگر که ممکن است در اثر آن ها سلامتی شان به خطر افتد. حتی بعد از بارداری هم این افراد باید تحت مراقبت پزشک قرار بگیرند.

علائم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)

نوع این علائم و شدت آن در هر فرد می تواند متفاوت باشد. اما شایع ‌ترین علائم این سندرم به شرح زیر است :

از کجا بفهمیم که تخمدان پلی کیستیک داریم ؟

تشخیص سندرم PCOS معمولاً بر اساس مجموعه‌ ای از علائم ، آزمایش‌ های خون و سونوگرافی انجام می ‌شود. یعنی در صورت وجود علائم گفته شده ، توصیه می شود که از طریق روش های تشخیص پزشکی زیر اقدام کنید تا از وجود این بیماری مطمئن شوید. زیرا هر کیست تخمدان به معنی ابتلا به تخمدان پلی کیستیک نیست. روش‌ های تشخیص پزشکی سندرم PCOS عبارتند از :

• آزمایش خون : جهت بررسی سطح هورمون ‌هایی همچون LH، FSH ، تستوسترون ، انسولین ، پرولاکتین و…
• سونوگرافی واژینال : به منظور بررسی ساختار تخمدان ‌ها و ضخامت دیواره رحم
• بررسی علائم بالینی : پزشک بر اساس علائم ظاهری و سابقه پزشکی ، احتمال PCOS را بررسی می ‌کند.

بهترین زمان سونوگرافی برای تشخیص تخمدان پلی کیستیک

بهترین زمان برای انجام سونوگرافی تخمدان جهت بررسی سندرم پلی ‌کیستیک ، معمولاً روز دوم تا پنجم سیکل قاعدگی است (یعنی در اوایل پریود).
در این زمان ، تخمدان ‌ها در وضعیت طبیعی و بدون تأثیر تخمک ‌گذاری قرار دارند و پزشک می ‌تواند تعداد و اندازه فولیکول ‌ها را با دقت بیشتری بررسی کند. نکات مهم زیر درباره زمان و نوع سونوگرافی باید در نظر گرفته شوند :

☑️ اگر قاعدگی نامنظم باشد ، سونوگرافی در هر زمان که خونریزی فعال وجود نداشته باشد قابل انجام است.

☑️ سونوگرافی واژینال (در زنان متأهل) بهترین دقت را دارد. در دختران ، از سونوگرافی شکمی استفاده می ‌شود.

☑️ معیار تشخیصی : وجود بیش از ۱۲ فولیکول کوچک (۲ تا ۹ میلی‌ متر) یا حجم تخمدان بیش از ۱۰ میلی ‌لیتر در هر تخمدان ، نشانه‌ احتمالی تخمدان پلی ‌کیستیک است.

ارتباط چاقی با افزایش آندروژن ها چیست ؟

داروی کاهش دهنده قند خون مانند متفورمین برای کاهش قند خون این افراد تجویز نمی شود ، بلکه تحقیقات نشان می دهد که داروهای کاهش دهنده قند خون سطح هورمون های مردانه این افراد را کاهش می دهد و اگر این افراد کاهش وزن داشته باشند با استفاده از این داروها حدود 90 تا 95% آن ها به حالت طبیعی برمی گردند. حتی ثابت شده است که حدود 70 تا 75 % از این افراد خود به خود باردار می شوند.

در صورتی که این افراد قصد بارداری دارند باید در صورت داشتن اضافه وزن در ابتدا کاهش وزن داشته باشند و سپس داروهای محرک تخمک گذاری برای آن ها تجویز می شود . در غیر صورت اگر کاهش وزن صورت نگیرد بارداری این افراد با سقط بالا روبرو می شود .

پیشگیری از تخمدان پلی کیستیک

درمان پیشگیری در این افراد بسیار مهم است و ثابت شده است که اگر این افراد ده درصد از وزن خود را کم کنند ، ریسک بیماری های فشار خون و دیابت خون آن ها کم می شود و سیکل مرتب خواهند داشت.

این افراد می توانند با اصلاح سبک زندگی و ورزش روزانه مکرر و تغذیه درست از شدت بروز این بیماری بکاهند و پیشگیری نمایند.

درمان قطعی تخمدان پلی کیستیک

بهترین درمان برای مرتب کردن سیکل های نامرتب این بانوان قرص های ضد بارداری می باشد که البته این قرص ها باعث ناباروری نمی شود. هدف از درمان ، مهار کردن هورمون های مردانه است و این مهار کردن سبب می شود تا سیکل های ماهانه مرتب شود.

احتمال حاملگی با تخمدان پلی کیستیک چند درصد است ؟

احتمال بارداری در زنان مبتلا به تخمدان پلی ‌کیستیک بستگی زیادی به شدت اختلال هورمونی ، سن ، وزن و پاسخ بدن به درمان دارد. به طور کلی ، بدون درمان ، احتمال بارداری طبیعی حدود ۱۵ تا ۲۵ درصد در هر چرخه ممکن است کاهش یابد.

با درمان دارویی و تنظیم وزن ، این احتمال به طور قابل توجهی افزایش می ‌یابد و می ‌تواند به ۷۰ تا ۸۰ درصد برسد. در صورت استفاده از داروهای تحریک تخمک ‌گذاری مثل کلومیفن سیترات یا لتروزول ، نرخ موفقیت بارداری بین ۴۰ تا ۶۰ درصد گزارش شده است.

در موارد مقاوم به درمان نیز، روش‌ هایی مانند آی ‌وی ‌اف (IVF) می ‌توانند شانس بارداری را تا ۸۰ درصد افزایش دهند.

📌 نکته مهم : کاهش وزن حتی به اندازه‌ی ۵ تا ۱۰ درصد در زنان چاق مبتلا به PCOS می ‌تواند باعث بازگشت تخمک ‌گذاری و افزایش احتمال بارداری شود.

برای کسب اطلاعات بیشتر به سونوگرافی خوب در غرب تهران مراجعه نمایید.

برخی از خدمات سونوگرافی مهر ایرانیان :

ماموگرافی

عکسبرداری رنگی رحم

بیوپسی پستان

رادیولوژی دیجیتال