سونوگرافی کیسه صفرا و مجاری صفرا در موارد شک بالینی به بیماری کیسه صفرا ، از جمله وجود سنگ در آن ، بهترین روش تشخیصی انتخابی است. کیسه صفرا اولین نقطه ای است که در افراد بالغ مبتلا به درد در سمت راست و فوقانی شکم مورد بررسی قرار می گیرد. در این مقاله ، بهترین مرکز سونوگرافی تهران ، به چگونگی این سونوگرافی و کاربردهای آن می پردازد.
در بیماری کیسه صفرا سونوگرافی با چه اهدافی انجام می شود؟
- بررسی وجود سنگ
- افزایش ضخامت جدار کیسه صفرا
- وجود مایع در اطراف کیسه صفرا
- تعیین قطر مجاری صفراوی مشترک
بیماری های صفراوی که به کمک سونوگرافی تشخیص داده می شوند عبارتند از:
- کولیک صفراوی
- کوله سیستیت حاد
- سنگ مجاری صفراوی و کلانژیت حاد
برای تهیه تصاویر لازم برای یک بررسی سونوگرافی، نیاز به دانستن آناتومی طبیعی و غیر طبیعی و آشنایی با روند های بیماری که مورد تصویربرداری قرار می گیرد، می باشد.
آناتومی کیسه صفرا
کیسه صفرا در کوادران فوقانی و راست شکم قرار گرفته است. گلابی شکل است و در حفره مربوطه در زیر لبه کبد در فیشر اصلی لوبار و بین لوب راست و چپ کبد قرار گرفته است.
فوندوس کیسه صفرا، قدامی ترین و تحتانی ترین قسمت کیسه صفرا است و اغلب اولین قسمتی از کیسه صفرا است که با سونوگرافی دیده می شود. فوندوس کیسه صفرا با تنه و گردن کیسه صفرا در امتداد است و به تدریج به طرف کرانیال و خلف باریک می شود. کیسه صفرا در انتها به مجرای صفراوی کبدی متصل می شود و CBD را تشکیل می دهد.
کیسه صفرا طبیعی حاوی صفرای بدون اکو بوده و ضخامت جداری 3 میلی متری یا کمتر دارد. انقباض کیسه صفرا بعد از صرف غذای چرب قابل نشان دادن است؛ اما به ندرت به تشخیص کمک می کند. دریچه های مارپیچی هیستر در ابتدای مجرای کیسه صفرا به نظر اکوژن می رسند و دارای سایه اکوستیک هستند و بایستی از سنگ افتراق داده شوند.
جهت دریافت مشاوره بیشتر از مرکز بیوپسی و سونوگرافی مهر ایرانیان فرم تماس زیر را پر کنید.
آمادگی قبل از سونوگرافی کیسه صفرا
- برای سونوگرافی کیسه صفرا بیمار حداقل 6 ساعت قبل از آزمایش بایستی ناشتا باشد.
- باید از مصرف غذاهای چرب مانند کره، تخم مرغ اجتناب شود. چون مصرف غذاهای چرب موجب انقباض کیسه صفرا و تخلیه صفرا به روده شده و این موضوع سبب می شود تا کیسه صفرا در سونوگرافی دیده نشود یا قابل بررسی نباشد.
- مصرف مایعات ساده مانند آب یا چای بلامانع است.
آیا برای سونوگرافی کیسه صفرا باید ناشتا بود ؟
بله ، برای سونوگرافی کیسه صفرا و مجاری صفرا باید ناشتا بود. پزشکان معمولاً توصیه می کنند که بیمار حداقل ۶ تا ۸ ساعت قبل از سونوگرافی ناشتا باشد. علت آن هم این است که :
- در زمان ناشتایی ، کیسه صفرا پر از صفرا باقی می ماند و بهتر دیده می شود.
- غذا (به ویژه غذاهای چرب) باعث منقبض شدن کیسه صفرا می شود و ممکن است آن را در سونوگرافی کوچک یا خالی نشان دهد.
- ناشتایی مانع از وجود گازهای روده ای می شود که می توانند تصویر را مبهم کنند.
روش سونوگرافی کیسه صفرا
سونوگرافی با پروب 5/3 یا 5 در دو وضعیت سوپاین( در این وضعیت بیمار به پشت دراز می کشد و دست هایش در امتداد بدنش قرار می گیرد.) و لترال ( خوابیدن به پهلو ) چپ رویت کافی را مطمئن می سازد. عموما بیمار در وضعیت سوپاین قرار می گیرد.
از مانورهای خاص نظیر تنفس عمیق که کیسه صفرا را به سمت پایین جابه جا می کند می توان استفاده کرد. همچنین چرخاندن بیمار وضعیت لترال چپ نیز باعث جابه جایی لوپ های پر از گاز روده شده و ممکن است مشاهده کیسه صفرا را بهبود بخشد.
معمولا از پروب خطی منحنی با فرکانس 5-5/2 مگاهرتز برای بررسی کیسه صفرا استفاده می شود. از پروب دارای آرایه فازی نیز می توان به خوبی استفاده کرد؛ زیرا سطح آن کوچک و باریک بوده و از فضای بین دنده ها نیز می توان بررسی نمود.
تفسیر سونوگرافی کیسه صفرا
سونوگرافی کیسه صفرا و مجاری صفرا اطلاعات دقیقی درباره وضعیت این اندام و مجاری صفراوی ارائه می دهد. در تفسیر این سونوگرافی معمولاً موارد زیر بررسی می شوند :
| وجود سنگ صفرا (Gallstones) | سنگ ها به صورت نقاط سفید با سایه صوتی دیده می شوند. |
| ضخامت دیواره کیسه صفرا | ضخامت بیش از ۳ میلی متر می تواند نشانه التهاب یا کوله سیستیت باشد. |
| گشاد بودن مجاری صفراوی | ممکن است نشانه انسداد در مجاری باشد. |
| لجن صفراوی (Sludge) | ماده نیمه جامد درون صفرا که ممکن است پیش زمینه ای برای سنگ سازی باشد. |
| وجود توده یا پولیپ | ممکن است نشانه تغییرات خوش خیم یا گاهی در موارد نادر بدخیمی باشد. |
📍توجه : تفسیر سونوگرافی کیسه صفرا باید توسط پزشک متخصص انجام شود و بر اساس علائم بیمار تحلیل گردد.
علت دیده نشدن کیسه صفرا در سونوگرافی
دیده نشدن کیسه صفرا در سونوگرافی کیسه صفرا و مجاری صفرا دلایل مختلفی دارد که باید با دقت بررسی شوند. مهم ترین دلایل عبارت اند از :
🟣 حذف کیسه صفرا : اگر بیمار قبلاً جراحی برداشتن کیسه صفرا (کوله سیستکتومی) انجام داده باشد ، این اندام در سونوگرافی مشاهده نمی شود.
🟣 کیسه صفرا منقبض شده : در صورت خوردن غذا قبل از سونوگرافی ، کیسه صفرا ممکن است منقبض شده و به طور کامل دیده نشود.
🟣 موقعیت غیر طبیعی : در برخی افراد ، کیسه صفرا ممکن است در موقعیتی غیر معمول قرار داشته باشد که تشخیص آن را دشوار می کند.
🟣 اشتباه در انجام یا تفسیر سونوگرافی : در شرایطی مانند وجود گاز روده زیاد ، دستگاه با کیفیت پایین یا تجربه کم اپراتور ، ممکن است کیسه صفرا به درستی قابل مشاهده نباشد.
🟣 آتروفی یا ناهنجاری های مادرزادی : گاهی کیسه صفرا ممکن است کوچک یا تحلیل رفته باشد یا به طور مادرزادی وجود نداشته باشد.
