بیوپسی رحم یا نمونه برداری از رحم یک روش تشخیصی است که در آن پزشک مقدار کوچکی از بافت داخلی رحم (آندومتر) را برای بررسی های آزمایشگاهی بر می دارد. این فرآیند با نام های دیگری مانند بیوپسی آندومتر یا بافت برداری رحم نیز شناخته می شود.
این آزمایش معمولاً برای تشخیص علل خونریزی های غیر طبیعی رحم ، بررسی تغییرات سلولی و احتمال وجود بیماری هایی مانند سرطان رحم انجام می شود. در ادامه این مقاله ، بهترین مرکز بیوپسی تهران به شرح چگونگی و نکات مهم آن پرداخته است.
چرا بیوپسی رحم انجام می شود ؟
نمونه برداری از رحم ممکن است به دلایل و اهداف گوناگون تجویز شود که مهم ترین و رایج ترین آن ها عبارتند از :
- خونریزی غیر طبیعی رحم (در دوران قاعدگی یا پس از یائسگی)
- بررسی ضخامت یا نازکی آندومتر
- بررسی دلایل ناباروری
- تشخیص زودهنگام سرطان رحم یا هایپرپلازی آندومتر
- بررسی نتایج غیر طبیعی سونوگرافی رحم یا پاپ اسمیر
روش انجام بیوپسی رحم چگونه است ؟
نمونه برداری رحم معمولاً به صورت سرپایی و در مطب یا کلینیک زنان انجام می شود و معمولاً کمتر از ۱۰ دقیقه طول می کشد. مراحل کلی انجام آن به شرح زیر است :
- آمادهسازی بیمار : شامل توضیح روش ، بررسی وضعیت پزشکی و احتمالاً دادن مسکن قبل از انجام نمونه برداری.
- وضعیت بدن : بیمار به پشت روی تخت معاینه می خوابد.
- باز کردن دهانه واژن با اسپکولوم (همانند معاینه لگنی).
- ضد عفونی دهانه رحم و در صورت نیاز بی حسی موضعی.
- وارد کردن یک لوله باریک (پایپل یا کورِت) به داخل رحم.
- نمونه برداری از بافت آندومتر با حرکت لوله و مکش آرام.
- ارسال نمونه به آزمایشگاه پاتولوژی برای بررسی های دقیق.
بیوپسی رحم درد دارد ؟
احساس درد یا ناراحتی در زمان نمونه برداری آندومتر کاملاً طبیعی است. برخی زنان درد را مشابه درد قاعدگی توصیف می کنند. استفاده از مسکن های خوراکی مانند ایبوپروفن ، نیم ساعت قبل از انجام بیوپسی می تواند به کاهش درد کمک کند.
عوارض بیوپسی رحم چیست ؟
نمونه برداری از رحم به طور کلی بی خطر است ، اما مانند هر پروسه پزشکی ممکن است عوارضی داشته باشد که شایع ترین آن موارد زیر است و برخی نیز به ندرت رخ می دهد :
- گرفتگی عضلات شکم (شبیه درد پریود)
- خونریزی یا لکه بینی خفیف تا چند روز
- ترشحات واژینال
- عفونت (نادر)
- آسیب به دیواره رحم (بسیار نادر)
توجه کنید که در صورت بروز تب ، خونریزی شدید یا ترشحات بدبو ، حتماً باید پزشک خود را مطلع کنید.
خونریزی بعد از بیوپسی رحم طبیعی است یا خطرناک ؟
یکی از رایج ترین نگرانی ها بعد از نمونه برداری از رحم ، تجربه خونریزی یا لکه بینی است. در بیشتر موارد ، خونریزی پس از نمونه برداری رحم طبیعی و موقتی است. این عارضه ممکن است به صورت خونریزی کم یا لکه بینی به مدت ۲ تا ۳ روز و گاهی همراه با ترشحات قهوه ای رنگ بروز یابد. گاهی نیز ممکن است با درد خفیف شکمی شبیه به دل درد قاعدگی همراه باشد. در این شرایط ، جای نگرانی نیست و می توان از نوار بهداشتی برای کنترل ترشحات استفاده کرد.
چه زمانی خونریزی بعد از بیوپسی رحم نگران کننده است ؟
در صورتی که خونریزی شدید و مداوم بیشتر از ۵ روز یا همراه با لخته های بزرگ خونی ، تب ، لرز یا ترشحات بد بو باشد یا در صورتی که درد شدید شکم یا لگن با مسکن بهبود نیابد ، ممکن است نشانه ای از عفونت ، آسیب به رحم یا اختلالات همراه با خونریزی باشد که نیاز به بررسی فوری توسط پزشک دارد.
چگونه خونریزی بعد از بیوپسی رحم را کنترل کنیم ؟
برای مدیریت بهتر خونریزی خفیف بعد از بیوپسی توصیه می شود :
🔸تا قطع کامل خونریزی ، از تامپون استفاده نکنید.
🔸رابطه جنسی نداشته باشید تا زمانی که پزشک تأیید کند.
🔸از دوش واژینال پرهیز کنید.
🔸در صورت لزوم از مسکن های ساده مانند ایبوپروفن استفاده کنید.
🔸در ۲۴ ساعت اول استراحت کنید.
آیا خونریزی بعد از بیوپسی رحم بر بارداری تأثیر دارد ؟
اگر بیوپسی رحم در زمان مناسب و با در نظر گرفتن شرایط فردی انجام شود ، معمولاً تأثیری بر باروری یا بارداری آینده ندارد. اما در صورت وجود مشکلات زمینه ای یا خونریزی غیر طبیعی ، پزشک ممکن است آزمایش های تکمیلی تجویز کند.
مراقبت بعد از بیوپسی رحم
بعد از انجام نمونه برداری از رحم ، توصیه می شود که در روز اول بعد از انجام بیوپسی استراحت نسبی داشته باشید و از رابطه جنسی تا زمان قطع خونریزی (3 تا 5 روز اول) اجتناب کنید. همچنین ، از تامپون یا دوش واژینال به مدت چند روز استفاده نکنید و مسکن را طبق دستور پزشک در صورت وجود درد مصرف کنید.
تفسیر جواب بیوپسی رحم
معمولاً جواب آزمایش بیوپسی رحم طی ۷ تا ۱۰ روز آماده می شود. بسته به گزارش پاتولوژی ، ممکن است نیاز به پیگیری های بعدی مانند هیستروسکوپی یا حتی جراحی باشد.
اگر گزارش بیوپسی نشان دهد که بافت رحم طبیعی است ، یعنی :
- سلول های آندومتر در فاز مناسب چرخه قاعدگی قرار دارند (پرولیفراتیو یا ترشحی) ،
- هیچ نشانه ای از التهاب ، عفونت یا بدخیمی وجود ندارد ،
- بافت رحم ساختار طبیعی دارد.
در این صورت ، احتمالاً نیازی به اقدام خاصی نیست مگر اینکه علائم دیگری وجود داشته باشد.
نتایج غیر طبیعی در جواب آزمایش بیوپسی رحم
در برخی موارد ، نتیجه بیوپسی رحم غیر طبیعی است. مهم ترین یافته ها در تفسیر گزارش پاتولوژی رحم شامل موارد زیر هستند :
- هایپرپلازی آندومتر (افزایش ضخامت بافت رحم) : در این شرایط ، درمان با هورمون درمانی یا در موارد شدیدتر ، عمل جراحی مثل هیسترکتومی (برداشتن رحم) توصیه می شود.
- پولیپ آندومتر (endometrial polyp) : رشد خوش خیم در دیواره داخلی رحم که گاهی لازم است با هیستروسکوپی برداشته شود.
- سرطان آندومتر (سرطان رحم) : در این صورت ، بررسی های تکمیلی مثل MRI ، سی تی اسکن یا بیوپسی های بیشتر لازم می شود و معمولاً نیاز به جراحی یا درمان های دیگر است.
- نشانه های التهاب (Endometritis) : این مورد ممکن است با علائمی مانند تب ، ترشحات بدبو یا درد لگن همراه باشد و درمان آن با آنتی بیوتیک انجام می شود.
- نتیجه ناکافی یا غیر قابل ارزیابی : در بعضی موارد ، مقدار نمونه برداشته شده کم یا غیر قابل تفسیر است. در این صورت پزشک ممکن است درخواست تکرار بیوپسی رحم یا انجام هیستروسکوپی کند.
| اصطلاحات رایج در گزارش پاتولوژی رحم | |
|---|---|
| Proliferative endometrium | فاز تکثیری رحم (مرحله قبل از تخمک گذاری) – طبیعی |
| Secretory endometrium | فاز ترشحی رحم (مرحله بعد از تخمک گذاری) – طبیعی |
| Atrophic endometrium | آندومتر نازک ، معمولاً در زنان یائسه |
| Disordered proliferative endometrium | رشد نامنظم سلول ها – گاهی پیش زمینه های هایپرپلازی |
بیوپسی رحم در چه شرایطی انجام نمی شود ؟
در برخی شرایط ، از جمله بارداری ، عفونت فعال لگنی یا رحمی و اختلالات انعقادی کنترل نشده ، نمونه برداری از رحم ممنوع است یا باید با احتیاط انجام شود.
آیا بیوپسی رحم برای تشخیص سرطان کافی است ؟
نمونه برداری رحم یکی از اصلی ترین روش های تشخیص سرطان آندومتر (سرطان داخلی رحم) است. اما در برخی موارد ، اگر نتایج نا مشخص یا مشکوک باشد ، پزشک ممکن است روش های دقیق تری مانند هیستروسکوپی یا کورتاژ تشخیصی را نیز توصیه کند.
